TDS-meter waarden uitleg: wat is normaal?

Leestijd: ongeveer 13 minuten

Wat meet een TDS-meter precies?

TDS staat voor total dissolved solids: alle anorganische zouten en een kleine hoeveelheid organisch materiaal die opgelost in het water zitten. Volgens het achtergronddocument van de Wereldgezondheidsorganisatie gaat het vooral om calcium, magnesium, natrium en kalium aan de ene kant, en carbonaat, bicarbonaat, chloride, sulfaat en nitraat aan de andere kant. Dat zijn negen stoffen die samen het grootste deel van je meetwaarde bepalen.

Let op wat daar niet in staat. Bacterien staan er niet tussen, want die zijn niet opgelost. Losse deeltjes zoals zand of roestvlokken evenmin, die zijn niet opgelost maar zweven mee. En PFAS, medicijnresten en pesticiden komen in zulke lage concentraties voor, meestal in nanogrammen of microgrammen per liter, dat ze op een schaal in milligrammen per liter volledig wegvallen. Een TDS-meter is dus geen veiligheidsmeter, maar een samenstellingsmeter.

Bij PureAqua merken we dat bijna niemand met een TDS-vraag begint. Mensen willen weten of hun water schoon is, en de meter is het eerste betaalbare instrument dat ze in handen krijgen. Dat is geen slechte reflex, zolang je weet wat het getal wel en niet betekent.

Hoe werkt een TDS-meter?

Een TDS-meter meet eigenlijk iets anders dan hij toont. Hij zet een kleine spanning tussen twee elektroden en meet hoe goed het water stroom geleidt. Opgeloste zouten splitsen in geladen ionen en die geleiden; puur water doet dat vrijwel niet. De WHO beschrijft dat die geleidbaarheidsmeting daarna wordt omgerekend naar een TDS-waarde met een factor die per watertype verschilt.

Dat laatste is de belangrijkste voetnoot van dit hele artikel. Twee meters die dezelfde geleidbaarheid meten, kunnen een verschillend getal laten zien omdat ze met een andere omrekenfactor werken. Fabrikanten gebruiken in de praktijk factoren rond 0,5 tot 0,7 en zetten die zelden op het display. Vergelijk daarom nooit jouw ppm-waarde met die van iemand anders met een ander apparaat; vergelijk alleen metingen van dezelfde meter met elkaar.

De praktische bepalingsgrens van deze methode ligt volgens de WHO op ongeveer 10 mg/l. Onder die waarde is het verschil tussen 4 en 8 ppm betekenisloos, ook al toont je pen het braaf op de eenheid. Bij zeer zuiver water meet je vooral de ruis van je eigen instrument.

Wat een meter dus niet kan aantonen

• Bacterien en virussen: niet opgelost, dus onzichtbaar voor de meter.
• PFAS en medicijnresten: te lage concentraties om het totaal te beinvloeden.
• Welke stof precies: 250 ppm calcium en 250 ppm natrium geven hetzelfde getal.
• Of het water veilig is: daar bestaat geen TDS-grenswaarde voor.

Precies dat onderscheid tussen "wat zit er in" en "wat is er schadelijk" loopt bij filters ook door elkaar. We hebben dat uitgewerkt in ons artikel over wat een koolfilter juist niet uit je water haalt.

Welke TDS-waarden zijn normaal?

Natuurlijke bronnen lopen enorm uiteen. De WHO noemt gemeten TDS-gehaltes van minder dan 30 mg/l tot wel 6.000 mg/l, afhankelijk van welke mineralen in de bodem oplosbaar zijn. Water uit een kalkrijke ondergrond zit dus per definitie hoger dan water uit een zandbodem, zonder dat het een van de twee onveilig maakt.

Voor de beleving is er wel een houvast. Smaakpanels beoordeelden drinkwater volgens de WHO als volgt: onder 300 mg/l excellent, tussen 300 en 600 goed, tussen 600 en 900 redelijk, tussen 900 en 1.200 slecht en boven 1.200 onacceptabel. Water onder 1.000 mg/l is doorgaans acceptabel voor consumenten. Aan de andere kant van de schaal geldt hetzelfde: extreem lage TDS kan flauw en nietszeggend smaken.

Voor Nederlands kraanwater is er geen landelijk TDS-cijfer, en dat komt doordat niemand het zo rapporteert. Het Drinkwaterbesluit stelt normen per stof en niet voor het totaal, dus je waterbedrijf publiceert hardheid, chloride, natrium en tientallen andere parameters, maar zelden een TDS-waarde. Wil je een hard cijfer, dan kijk je in het waterkwaliteitsrapport van je eigen leverancier. Vitens neemt daarvoor jaarlijks circa 200.000 monsters van bron tot kraan en verwerkt ongeveer 750 monsters per dag in het lab, wat kraanwater volgens het bedrijf het best gecontroleerde voedingsmiddel van Nederland maakt.

Dat je meter in Nederland zelden een alarmerend getal geeft, heeft ook een technische reden: waterbedrijven maken hard water bijna overal zachter, waardoor calcium en magnesium al deels uit het water zijn voordat het je kraan bereikt. Hard water komt daardoor nog maar in een paar gebieden voor.

Wat is een goede TDS-waarde voor drinkwater?

Een goede TDS-waarde voor drinkwater bestaat niet als wettelijk cijfer. De WHO concludeert letterlijk dat er geen gezondheidskundige richtwaarde voor TDS wordt voorgesteld, omdat er geen betrouwbare gegevens zijn over gezondheidseffecten van het totaal aan opgeloste stoffen. Wat er wel is: richtlijnen voor afzonderlijke bestanddelen zoals boor, fluoride en nitraat.

Er is wel een praktische grens die niets met gezondheid te maken heeft. Boven ongeveer 500 mg/l ontstaat volgens de WHO overmatige aanslag in waterleidingen, boilers en huishoudelijke apparaten zoals waterkokers en stoomstrijkijzers, wat de levensduur van die apparaten verkort. Dat is de reden dat mensen met een hoge meetwaarde vaak kalkkringen in hun waterkoker zien: niet gevaarlijk, wel duur op termijn.

Wie kalk in het hele huis wil aanpakken, is met een filter voor drinkwater niet geholpen. Kalk verlaag je waterzijdig, en waarom dat een ontharder vraagt en geen filterkan, leggen we in een apart artikel uit. De TDS-meter is daarbij trouwens het verkeerde gereedschap, want die meet ook natrium en chloride mee die niets met kalkvorming te maken hebben.

Hoe lees je een TDS-meter goed af?

De meeste foutmetingen komen niet van het apparaat maar van de manier van meten. Vier dingen maken het verschil tussen een bruikbaar getal en een willekeurig getal.

1. Laat de kraan eerst doorlopen

Water dat een nacht in de leiding heeft gestaan, heeft meer tijd gehad om stoffen uit de leiding op te nemen. Laat de kraan een halve minuut tot een minuut lopen en vang dan pas op. Bij Vitens zit er normaal maar 24 tot 48 uur tussen de productie van het drinkwater en de levering uit je kraan, dus versheid maakt vooral het laatste stukje leiding uit.

2. Let op de temperatuur

Geleidbaarheid stijgt met de temperatuur. Meet je warm water, dan lees je een hogere waarde af terwijl er niets veranderd is aan de samenstelling. De betere pennen compenseren automatisch naar 25 graden; staat er ATC op je meter, dan doet hij dat. Zo niet, meet dan altijd bij kamertemperatuur.

3. Roer en wacht op een stabiel getal

Dompel de elektroden tot de aangegeven lijn onder, beweeg de pen kort door het water om luchtbelletjes weg te halen en wacht tot het display een paar seconden stilstaat. Schommelt de waarde nog, dan meet je een luchtbel of een temperatuurgradient, geen water.

4. Meet altijd twee stalen achter elkaar

Meet eerst het ongefilterde kraanwater en direct daarna het gefilterde water, met dezelfde pen en hetzelfde glas. Alleen zo weet je of je filter nog doet wat hij hoort te doen. Schrijf beide getallen met de datum op, want de trend over de maanden is interessanter dan de meting van vandaag.

Wat meet je na omgekeerde osmose?

Hier wordt de meter pas echt nuttig. Omgekeerde osmose perst water onder druk door een half doorlatend membraan dat opgeloste zouten grotendeels tegenhoudt. Precies de stoffen die een TDS-meter meet, worden dus verwijderd, en daarom zakt de waarde na het membraan sterk. Bij PureAqua haalt The Source tot circa 99 procent van onder meer PFAS, microplastics, zware metalen en kalk uit je kraanwater, met de prestaties vastgelegd in de norm NSF/ANSI 58. Hoe die stap technisch verloopt, staat op onze pagina over hoe omgekeerde osmose werkt.

Een sterk gedaalde meetwaarde is daarmee het beste bewijs dat je membraan gezond is. Loopt de waarde over de maanden langzaam op terwijl je kraanwater gelijk blijft, dan verzwakt het membraan of raakt een voorfilter dicht. Veel mensen ontdekken op die manier dat ze hun filterset moeten vervangen, ruim voordat ze iets aan de smaak merken.

Er is een keerzijde die je op het display ziet gebeuren. Het membraan haalt calcium en magnesium net zo goed weg als het ongewenste deel, en de WHO wijst erop dat water met een extreem lage TDS flauw kan smaken. Dat is geen defect maar natuurkunde, en het is precies waarom een mineraalfilter na het membraan bestaat: dat voegt mineralen terug toe en tilt je meetwaarde weer een stukje omhoog. Wat een membraan verder aan mineralen en spoelwater kost, hebben we eerlijk op een rij gezet.

Verwar osmosewater trouwens niet met demiwater of gedistilleerd water, ook al liggen hun meetwaarden in dezelfde buurt. Het verschil zit in het productieproces en in waar je het voor gebruikt; we leggen uit hoe osmosewater zich verhoudt tot demiwater.

Is een TDS-meter onzin?

Nee, maar hij wordt vaak voor het verkeerde doel ingezet. Een TDS-meter is onzin als verkoopargument en zinvol als controle-instrument. Dat onderscheid is het hele verhaal.

Onzin is de demonstratie waarin iemand jouw kraanwater meet, een getal van paar honderd ppm laat zien en concludeert dat je water vervuild is. Het getal bestaat grotendeels uit calcium en magnesium: mineralen die in mineraalwater juist als verkoopargument op het label staan. Dezelfde meting op een fles bronwater levert vaak een hogere waarde dan op kraanwater.

Nog een reden om er niet je veiligheid op te baseren: Nederlands kraanwater is volgens het RIVM veilig en gezond, en de drinkwatersector controleert op duizenden stoffen. Een pen van een paar euro voegt daar geen oordeel aan toe. Hoe die controle in de praktijk werkt, staat in ons artikel over op welke duizenden stoffen je kraanwater wordt getest.

Zinvol is de meter wel op drie momenten: bij de oplevering van een nieuw filtersysteem, als maandelijkse controle of het membraan nog presteert, en om te bepalen of een mineraalfilter genoeg terugbrengt naar jouw smaak. Op de eerste Google-pagina kosten TDS-meters in Nederland ongeveer 2,95 tot 42,99 euro; PureAqua levert er zelf een voor 5,95 euro. Voor dat geld is het een prima onderhoudsindicator, en een slechte waterkwaliteitsrechter.

TDS is niet hetzelfde als waterhardheid

Dit is de verwarring die het vaakst voorbijkomt. Waterhardheid wordt volgens Vitens bepaald door de hoeveelheid calcium en magnesium in het water, en wordt uitgedrukt in Duitse graden of millimol per liter. TDS telt calcium en magnesium ook mee, maar telt natrium, kalium, chloride, sulfaat, nitraat en carbonaat er gewoon bij op.

Daardoor kunnen twee dingen misgaan. Twee huizen met dezelfde hardheid kunnen een verschillende TDS-waarde hebben doordat het ene water meer chloride of natrium bevat. En een waterontharder verlaagt de hardheid door calcium en magnesium te vervangen door natrium, waardoor de TDS-waarde nauwelijks daalt en soms zelfs iets stijgt. Wie na het plaatsen van een ontharder met een TDS-meter meet, concludeert dan onterecht dat het toestel niets doet.

Wil je weten of ontharden zinvol is, gebruik dan de hardheid van je waterbedrijf en niet je ppm-waarde. Wil je weten of je osmosesysteem nog werkt, gebruik dan de TDS-meter en niet de hardheid. Twee vragen, twee instrumenten.

TDS-waarden per toepassing naast elkaar

De WHO-indeling gaat over drinkwater en over smaak. Voor andere toepassingen gelden andere overwegingen, en die verklaren waarom je online zulke verschillende adviezen leest.

Twee opmerkingen bij deze tabel. De schaal gaat over smaakbeleving, niet over veiligheid: ook water van 900 mg/l kan volledig aan de wettelijke eisen voldoen. En de grens van 500 mg/l gaat over je apparaten, niet over je gezondheid.

Wat doe je met de uitkomst?

Een getal zonder vervolgstap is een curiositeit. Zo maak je er een beslissing van.

Je meet een lage waarde en je water smaakt goed

Dan is er niets aan de hand en heb je voor de smaak geen filter nodig. Wil je toch filteren, dan is de reden PFAS, nitraat, lood of medicijnresten, en dat zijn precies de stoffen die je meter niet ziet. Laat je keuze dan leiden door wat je wilt verwijderen, niet door de ppm-waarde.

Je meet een hoge waarde en ziet veel kalk

Vraag de hardheid op bij je waterbedrijf. Zit die hoog, dan gaat het om kalk in je hele huis en is een waterontharder de logische techniek. Een filter aan de keukenkraan lost de kalk in je badkamer en je wasmachine niet op.

Je meet een oplopende waarde achter je filter

Noteer de meting van je kraanwater en van je gefilterde water in dezelfde week. Blijft het kraanwater gelijk terwijl het gefilterde water oploopt, dan is de filterset of het membraan aan de beurt. Bij PureAqua kost een filterset voor The Source 50 vanaf 75 euro; in het abonnement van 29 euro per maand met 299 euro startkosten zit de jaarlijkse filterset al inbegrepen.

Je vindt je osmosewater te flauw

Dan meet je waarschijnlijk een zeer lage waarde en klopt dat met wat je smaakt. Een mineraalfilter na het membraan brengt calcium en magnesium terug en kost bij PureAqua 45 euro. Je meetwaarde stijgt dan bewust weer een stukje, en dat is geen achteruitgang.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Een TDS-meter is een goedkoop en eerlijk instrument, zolang je hem de juiste vraag stelt. Hij vertelt je hoeveel opgeloste zouten en mineralen in je water zitten, en op de WHO-smaakschaal betekent onder 300 mg/l excellent en boven 1.200 mg/l onacceptabel. Hij vertelt je niets over bacterien, PFAS of medicijnresten, en er bestaat geen gezondheidsnorm voor TDS.

Gebruik hem daarom als vergelijker, niet als rechter. Meet je kraanwater, meet je gefilterde water, en houd de trend bij. Voor de vraag of ontharden zinvol is, pak je de hardheid van je waterbedrijf. En voor de vraag of je membraan nog presteert, is die ppm-waarde het snelste antwoord dat je zelf kunt geven, ruim voordat de smaak je iets verklapt.