Waterhardheid per gemeente: hoe hard is je water

Wat de drinkwaterbedrijven zelf publiceren

Er circuleren op internet veel overzichten met één hard getal per gemeente. Dat ziet er overzichtelijk uit, maar het wringt met wat de drinkwaterbedrijven zelf naar buiten brengen. Vier van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven publiceren namelijk helemaal geen vast getal per gemeente. Ze publiceren een zoekfunctie op postcode, omdat de waarde binnen één gemeente kan verschillen.

Hieronder staat per drinkwaterbedrijf wat het bedrijf op zijn eigen website zegt, opgevraagd op 13 oktober 2026. Staat er "op te vragen", dan is dat geen gat in ons overzicht maar een bewuste keuze van dat bedrijf. Wij verzinnen er geen gemiddelde bij.

Bronnen per rij: Waternet, PWN, Dunea, Brabant Water, Waterbedrijf Groningen, WMD, Vitens, Evides en WML.

Wat in die tabel meteen opvalt: de spreiding over heel Nederland is klein. Van ongeveer 5 °dH in delen van Brabant tot 12,5 °dH op het hardste punt in Groningen. Ter vergelijking: in grote delen van Zuid-Europa liggen waarden van 25 °dH en hoger gewoon in het leidingnet. Nederland zit internationaal gezien in de lage middenmoot, en dat verandert niets aan de kalkring in je waterkoker, maar wel aan de vraag of een apparaat kopen verstandig is.

De schaal waarop 8 °dH gewoon zacht heet

Zoek je op de hardheid in jouw stad, dan kom je hetzelfde getal tegen met twee tegengestelde labels erbij. Amsterdam staat bij het ene adres als 7,8 °dH met het woord zacht ernaast, en bij het volgende adres als 7,8 °dH met het woord hard ernaast. Dat is geen meetfout. Het is een verschil in de schaal die eronder ligt, en vrijwel niemand benoemt dat.

De schaal die de drinkwaterbedrijven onderling aanhouden ziet er zo uit, in Duitse graden:

• 0 tot 4 °dH: zeer zacht
• 4 tot 8 °dH: zacht
• 8 tot 12 °dH: gemiddeld
• 12 tot 18 °dH: vrij hard
• 18 tot 30 °dH: hard

Die indeling staat letterlijk zo bij Dunea en, woord voor woord gelijk, bij Waterbedrijf Groningen. Twee bedrijven aan weerszijden van het land, dezelfde grenzen. Op die schaal valt het Nederlandse gemiddelde van 8 °dH precies op de overgang van zacht naar gemiddeld, en haalt bijna geen enkele Nederlandse gemeente de categorie vrij hard.

Waternet maakt er geen geheim van waar de verwarring vandaan komt en schrijft het op zijn eigen hardheidspagina op: "Op de websites van de fabrikant van waterontharders staat vaak dat water boven de 4 dH al hard is. Dit is onjuist." Hetzelfde bedrijf stelt: "Pas als water harder is dan 12 graden dH noemen we water hard."

Wij verkopen zelf waterontharders, en toch zeggen we het na: bij 7 of 8 °dH woon je volgens de sector in een gebied met zacht tot gemiddeld water. Dat betekent niet dat je nooit kalk ziet. Het betekent dat je de beslissing om iets te kopen op jouw eigen situatie moet baseren en niet op een label dat de verkoper heeft gekozen. In ons artikel over het verschil tussen een kalkfilter en een echte ontharder staat precies welk type apparaat je gemeten waarde wel verlaagt en welk type niet.

Waarom je gemeente te grof is en je postcode niet

Een gemeente is een bestuurlijke grens. Een pompstation trekt zich daar niets van aan. Jouw kraanwater komt uit één productielocatie, en die locatie levert aan een gebied dat dwars door gemeentegrenzen heen loopt. Twee buren hebben daarom gegarandeerd hetzelfde water, terwijl een wijk twee kilometer verderop zomaar uit een ander station gevoed kan worden.

Dat verklaart ook de bandbreedtes in de tabel hierboven. Waterbedrijf Groningen noemt niet één getal voor de provincie maar een bereik van 6 tot 12,5 °dH, ruim een verdubbeling van onderkant naar bovenkant. Brabant Water doet hetzelfde met 5,0 tot 11,2 °dH, terwijl het in Eindhoven zelf een veel smallere marge van 5,71 tot 6,16 °dH meet. Eén getal voor de provincie Noord-Brabant zou in beide richtingen fout zijn.

Daar komt bij dat de hardheid door het jaar heen schommelt. Een drinkwaterbedrijf mengt water uit meerdere bronnen en past die verhouding aan op het seizoen en op onderhoud. Een waarde die vorig jaar gemeten is, kan vandaag een halve graad anders liggen. Dat is precies de reden dat de grootste bedrijven, zoals Vitens en Evides, alleen een zoekveld aanbieden en geen lijst.

Praktisch: zoek je waarde op bij je eigen leverancier, of gebruik onze eigen tool waarmee je je waterhardheid op postcode opzoekt. Noteer de waarde in °dH en de datum erbij, want over twee jaar wil je weten waar dat getal vandaan kwam.

Waar is het water in Nederland het hardst?

Op basis van wat de drinkwaterbedrijven zelf publiceren, is de hoogste gedocumenteerde waarde in Nederland 12,5 °dH, gemeten als maximum in de provincie Groningen. Daarmee komt het hardste Nederlandse kraanwater net in de categorie vrij hard terecht, en blijft het ruim onder de wettelijke bovengrens.

Die bovengrens staat in het Drinkwaterbesluit. De totale hardheid van drinkwater moet tussen 1 en 2,5 mmol/l liggen, oftewel tussen 5,6 en 14 °dH. Dat citeert WMD letterlijk op zijn pagina over de samenstelling van het drinkwater. Een Nederlands drinkwaterbedrijf mag dus wettelijk niet boven 14 °dH leveren, en in de praktijk komt niemand daar in de buurt.

Een paar patronen die je in de cijfers terugziet:

• Grondwatergebieden met kalk in de bodem zitten hoger: het oosten en noordoosten, met Groningen en Drenthe rond 8 tot 12,5 °dH, leveren het hardste water van het land.
• Duinwatergebieden zitten lager: Noord-Holland en de Zuid-Hollandse kuststrook komen uit op 7,8 tot 7,9 °dH omdat daar actief onthard wordt.
• Zuid-Limburg is een bijzonder geval: van nature het hardste water van Nederland, maar WML onthardt dat centraal in vier onthardingsfabrieken, waardoor er in heel Limburg zachter water uit de kraan komt dan de bodem doet vermoeden.
• Zuidwest-Nederland varieert sterk: Brabant Water meet over zijn gebied 5,0 tot 11,2 °dH, een verschil van meer dan een factor twee binnen één provincie.

Belangrijk voor je verwachtingen: de vraag "waar is het water het hardst" is in Nederland een andere vraag dan in bijvoorbeeld Vlaanderen of Duitsland. Hier gaat het om een verschil van zes graden tussen het zachtste en het hardste punt van het land. Daar gaat het om verschillen van twintig graden en meer. Wat in Nederland "hard" heet, zou in Zuid-Europa als zacht gelden.

Waarom er niet verder onthard wordt dan 5,6 °dH

Veel mensen weten niet dat hun drinkwaterbedrijf het water al voor hen onthardt. Waternet verlaagde de hardheid in Amsterdam in 2015 van 8,4 naar 7,8 °dH met extra kalkverwijdering. WML heeft er vier fabrieken voor staan. Dunea, Brabant Water en PWN doen het ook. Dat is centrale ontharding, en jij betaalt er niets extra voor.

De vraag die dan vanzelf opkomt: waarom gaan ze niet door tot nul? Het antwoord staat in het Drinkwaterbesluit en wordt door Waterbedrijf Groningen zo samengevat: "In het Drinkwaterbesluit is vastgelegd dat waterbedrijven drinkwater niet lager mogen ontharden dan 5,6° dH." Dat is de ondergrens van 1 mmol/l.

Die ondergrens heeft twee redenen. Water met te weinig calcium is agressiever voor leidingmateriaal, waardoor koper en lood sneller oplossen, en kalk in je drinkwater is een nuttige bron van calcium en magnesium. De sector kiest dus bewust voor een middenweg in plaats van voor zo zacht mogelijk.

Dat verklaart meteen waarom hard water in Nederland iets anders betekent dan in Vlaanderen. Hier is de onderkant van wat je uit de kraan kunt krijgen wettelijk vastgelegd op 5,6 °dH, en zit het landelijk gemiddelde daar met ongeveer 8 °dH maar twee en een halve graad boven. De ruimte tussen "wat je hebt" en "wat wettelijk de minimale hardheid is" is dus klein. Wie zelf een toestel plaatst, gaat wél onder die grens: huishoudelijke toestellen onthardden standaard richting 4 tot 6 °dH, en in de uitleg over ionenwisseling en regenereren lees je waarom dat technisch kan.

Wat jouw getal kost aan kalk en onderhoud

Het getal zelf zegt je weinig. Wat het met je huishouden doet, zegt je alles. Hieronder staat per klasse wat je in de praktijk merkt, afgezet tegen een Nederlands huishouden dat volgens de drinkwatersector gemiddeld rond 120 tot 141 liter per persoon per dag gebruikt.

Zacht, 4 tot 8 °dH

Je waterkoker krijgt na een paar maanden een dunne sluier, geen schilfers. Je vaatwasser doet het prima op de laagste zoutinstelling. Een ontharder verdien je hier zelden terug, en dat is ook het standpunt van de drinkwaterbedrijven zelf. Dit geldt voor Amsterdam, Noord-Holland, de Haagse regio en grote delen van Brabant.

Gemiddeld, 8 tot 12 °dH

Hier begint kalk zichtbaar te worden. Witte vlekken op glas en chroom na elke beurt, een douchekop die na een jaar ongelijk spuit, een waterkoker die elke twee tot drie maanden aandacht vraagt. Hoe je dat aanpakt zonder meteen iets te kopen, staat in ons artikel over kalk weghalen en voorkomen op tegels, glas en chroom. Het grootste deel van Nederland valt in deze klasse of net eronder.

Vrij hard, 12 tot 18 °dH

In Nederland haal je deze klasse alleen op het hardste punt in Groningen, met 12,5 °dH. Dan loont ontharden wel: minder waspoeder, minder ontkalken, een langere levensduur van je verwarmingselementen. Hoe je bij dit soort waarden een toestel uitkiest, hebben we uitgewerkt in de keuzegids voor waterontharders.

Eén cijfer dat vaak vergeten wordt: hoe harder je water, hoe vaker een ontharder regenereert en hoe meer zout en spoelwater hij gebruikt. Bij 11 °dH regenereert een compact dubbelcellig toestel ongeveer 257 keer per jaar bij een gezin van vier. Bij 7 °dH ligt dat getal een derde lager. Je hardheid bepaalt dus niet alleen of ontharden zin heeft, maar ook wat het je per jaar kost. Dat rekenwerk staat volledig uitgewerkt in wat een waterontharder kost aan aanschaf, zout en onderhoud.

Je vaatwasser en wasmachine instellen

Dit is de meest praktische toepassing van je getal, en de enige waarbij je er meteen iets aan hebt. Een vaatwasser heeft een eigen kleine ontharder ingebouwd die met vaatwaszout werkt, en die moet je instellen op de hardheid van jouw kraanwater. Staat hij te laag, dan krijg je witte sluiers op je glazen. Staat hij te hoog, dan verbruikt hij onnodig zout.

De werkwijze is bij vrijwel elk merk hetzelfde:

• Zoek je waarde op in °dH bij je drinkwaterbedrijf of via de postcodecheck.
• Kijk in de handleiding welk instelnummer bij die graden hoort; de meeste machines hebben een schaal van ongeveer H0 tot H7.
• Stel in en vul zout bij. Bij 7 tot 8 °dH zit je op vrijwel elke machine in de onderste helft van die schaal.
• Controleer na een verhuizing opnieuw. De fabrieksinstelling gaat vaak uit van veel harder water dan wij in Nederland hebben.

Voor je wasmachine werkt het anders: die heeft geen instelling, maar de doseringstabel op je waspoeder wel. Vrijwel elke verpakking noemt drie doseringen voor zacht, gemiddeld en hard water. Zit je op 7 of 8 °dH, dan kun je de laagste of middelste dosering aanhouden in plaats van de hoogste, en dat scheelt direct in je verbruik. Dat de meeste huishoudens standaard te veel doseren, komt simpelweg doordat ze hun eigen hardheid niet kennen.

Hard water is een buurtkenmerk

Er zit een eigenschap in dit onderwerp die zelden benoemd wordt, en die praktisch nogal wat uitmaakt. Waterhardheid is geen eigenschap van jouw huis. Het is een eigenschap van de leiding waar jouw straat op zit. Heb jij 11 °dH, dan hebben je buren dat ook, en de hele straat, en meestal de hele wijk.

Dat betekent dat jij nooit de enige in je omgeving bent die met dezelfde kalk zit. Als jij overweegt iets aan je hardheid te doen, dan is de kans groot dat drie straten verderop iemand precies dezelfde afweging maakt, met precies hetzelfde getal. Samen inkopen met buren of via een vereniging van eigenaars ligt bij dit onderwerp dus veel logischer dan bij de meeste andere aankopen voor je huis. Hoe zo'n gezamenlijke route werkt en wat erbij komt kijken, hebben we beschreven in ons artikel over samen met je buurt een waterontharder regelen. Bij PureAqua loopt dat via PureAqua Collectief.

Eén kanttekening die we er eerlijk bij zetten: Vitens wijst erop dat collectief ontharden, dus één installatie voor meerdere woningen achter de watermeter, toestemming van het drinkwaterbedrijf vraagt. Gaat het om losse toestellen per woning die je samen inkoopt, dan speelt dat niet. Het verschil zit in waar het apparaat staat, niet in hoe je het betaalt.

Wanneer ontharden loont en wanneer niet

Wij verkopen waterontharders, dus deze paragraaf is er een waar we extra voorzichtig in zijn. Hier is onze eerlijke lijn, en die wijkt af van wat je elders leest.

Onder ongeveer 8 °dH levert ontharden zo weinig op dat de investering zelden uit kan. Woon je in Amsterdam op 7,8 °dH of in Noord-Holland op 7,9 °dH, dan koop je voor een paar witte vlekken een apparaat van meer dan duizend euro met jaarlijkse zoutkosten erbij. Dat raden wij af. Vitens zegt het in zijn eigen woorden ook: filteren of ontharden is "voor de gezondheid zeker niet nodig".

Tussen 8 en 12 °dH is het een afweging, geen vanzelfsprekendheid. Doorslaggevend is niet het getal maar wat je ermee doet: een groot huishouden met veel douchebeurten en een vloerverwarming die op kalk gevoelig is, komt er eerder uit dan een tweepersoonshuishouden met een combiketel. Hoeveel jaar een toestel meegaat voordat je iets terugverdient, rekenen we voor in de levensduur van een waterontharder in de praktijk.

Boven 12 °dH is het bijna altijd verstandig. In Nederland betreft dat vooral delen van Groningen. Wil je in die situatie een toestel waterontharder kopen, kies dan op capaciteit en op de maat van je meterkast, en lees vooraf wat je ervoor terugkrijgt aan onderhoud en natrium. De natriumnorm voor drinkwater ligt volgens het Drinkwaterbesluit op 150 mg/l, en vanaf ongeveer 200 mg/l gaan mensen het proeven. Hoe hoger je uitgangshardheid, hoe meer natrium een ionenwisselaar er voor terug geeft. Wil je begrijpen hoe die uitwisseling werkt voordat je kiest, lees dan onze uitleg over hoe een waterontharder werkt.

En de belangrijkste nuance die in dit hele onderwerp ondersneeuwt: een waterontharder is er voor je leidingen, je apparaten en je wasgoed. Hij maakt je drinkwater niet zuiverder. Wie zuiver, lekker drinkwater wil, zoekt iets anders dan een ontharder. Bij PureAqua lossen we die twee vragen daarom apart op: ontharden tegen kalk in huis, en omgekeerde osmose voor wat er uit je drinkkraan komt. Drink different begint bij weten wat er in je glas zit, en dat begint bij je eigen getal.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Waterhardheid per gemeente is een vraag met een eerlijker antwoord dan de meeste overzichten geven. Vier van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven publiceren bewust geen vast getal per gemeente, omdat de waarde binnen één gemeente per pompstation verschilt. De zes die het wel doen, komen uit tussen ongeveer 5 en 12,5 °dH, met een landelijk gemiddelde rond 8 °dH en een wettelijke bandbreedte van 5,6 tot 14 °dH.

Belangrijker dan het getal is de schaal eronder. Volgens de sector heet water pas vrij hard vanaf 12 °dH, terwijl je elders leest dat alles boven 4 °dH al hard is. Dat verschil bepaalt of je het gevoel hebt dat je een probleem hebt. Wij verkopen waterontharders en zeggen het toch: onder ongeveer 8 °dH verdien je er zelden een terug.

Doe dus eerst dit: vul je postcode in bij je eigen drinkwaterbedrijf, noteer de waarde in °dH met de datum erbij, en stel je vaatwasser erop in. Dat kost je vijf minuten en nul euro, en het is bij de meeste Nederlandse huishoudens alles wat er nodig is. Pas als je getal daarna nog steeds hoog uitvalt, wordt een toestel een zinnige vraag. En wil je zuiver drinkwater in plaats van zachter leidingwater, dan is dat bij PureAqua een ander gesprek dat we graag met je voeren.