Zit er chloor in kraanwater? In Nederland niet

Zit er chloor in Nederlands kraanwater?

Nee. Onder normale omstandigheden voegen Nederlandse waterbedrijven geen chloor aan het drinkwater toe. Waterbedrijf Groningen formuleert het in zijn antwoord op precies deze vraag kort en bondig: onder normale omstandigheden geen chloor, en voor desinfectie zijn inmiddels goede alternatieven gevonden. Andere waterbedrijven zeggen hetzelfde.

Dat verrast veel mensen, want het beeld van chloor in leidingwater zit er stevig in. Dat beeld klopt ook, alleen niet voor Nederland. Wereldwijd is chloreren de standaard. Waternet schrijft het met zoveel woorden: in Nederland willen we zo weinig mogelijk chloor en andere chemische middelen gebruiken om water te zuiveren, terwijl chloor in veel Europese landen juist standaard wordt ingezet.

Hier wringt iets opvallends. Wie online op deze vraag zoekt, krijgt twee tegengestelde verhalen voorgeschoteld. De drinkwatersector en het RIVM zeggen eensluidend: geen chloor. Daarnaast staat een hele reeks pagina's van filterverkopers die juist suggereren dat er wel chloor in je glas zit en dat je daar iets tegen moet kopen. Wij verkopen zelf waterzuivering en zeggen het toch maar gewoon: voor chloor hoef je in Nederland geen filter te kopen. Er zijn andere redenen om te filteren, en die komen verderop aan bod.

De cijfers achter dat vertrouwen zijn te controleren. Vitens neemt naar eigen zeggen ongeveer 200.000 monsters per jaar van bron tot kraan, zo'n 750 per dag, en tussen productie en levering zit doorgaans 24 tot 48 uur. Het RIVM legt in zijn eigen stuk uit hoe we weten dat Nederlands kraanwater veilig en gezond is. In onze eigen uitleg over hoe streng dat toezicht werkelijk is geregeld gaan we daar dieper op in.

Waarom Nederland het zonder chloor redt

Chloor doet in de meeste landen twee dingen tegelijk. Het doodt ziekteverwekkers bij de zuivering, en het laat een restje achter dat het water onderweg beschermt tegen vervuiling die alsnog het leidingnet in komt. Dat tweede is de echte reden dat er zoveel in zit: het is een verzekering tegen een lekkend of slecht onderhouden net.

Nederland heeft die verzekering niet nodig. Het Drinkwaterplatform, het gezamenlijke kennisplatform van de drinkwatersector, legt in zijn artikel over chloor in kraanwater uit dat ons distributienet beter wordt onderhouden dan in veel andere landen en nauwelijks lekkages kent. Bacterien en virussen worden al bij de zuivering onschadelijk gemaakt, met UV-licht of ozon. De conclusie daar: door ons goede leidingnetwerk is geen desinfecterend middel als chloor nodig.

De zes alternatieven die in plaats van chloor worden gebruikt

Waterbedrijf Groningen noemt er zes die naast of in plaats van chloor worden ingezet:

• Chloordioxide, een verwante stof die geen trihalomethanen vormt en die zo snel vervalt dat hij niet meer meetbaar is.
• Ozon, een gas dat organisch materiaal en ziekteverwekkers afbreekt en daarna uiteenvalt.
• Ultraviolette straling, die het DNA van micro-organismen onbruikbaar maakt zonder iets aan het water toe te voegen.
• Langzame zandfiltratie, de klassieke biologische laatste stap van veel Nederlandse zuiveringen.
• Membraanfiltratie, waarbij deeltjes en micro-organismen mechanisch worden tegengehouden.
• Actieve koolfiltratie, die organische stoffen en smaakcomponenten wegvangt.

Er zit nog een tweede voordeel aan die keuze, en dat is de reden dat de sector er niet op terugkomt. Chloorbleekloog kan in water allerlei reacties aangaan waardoor juist schadelijke stoffen ontstaan, zoals trihalomethanen. Het Drinkwaterplatform noemt dat expliciet als nadeel van chloreren. Chloordioxide levert die stoffen volgens het RIVM niet op. Minder chloor betekent in dit geval dus ook minder bijproducten.

De drie uitzonderingen op die regel

"Geen chloor" is de hoofdregel, geen absolute waarheid. Er zijn drie situaties waarin er wel een chloorverbinding in het spel is, en ze verschillen sterk van elkaar.

1. Twee waterbedrijven met chloordioxide uit voorzorg

PWN en Evides voegen volgens het Drinkwaterplatform uit voorzorg een minieme hoeveelheid chloordioxide toe. Dat is geen chloorbleekloog en het gaat om zulke kleine hoeveelheden dat de stof volgens het RIVM al vervallen en niet meer meetbaar is op het moment dat het water het distributienet in gaat. Je proeft er niets van, en het is niet de verklaring voor een chloorlucht aan je kraan.

2. Tijdelijke desinfectie na werkzaamheden of een leidingbreuk

Dit is veruit de meest voorkomende reden dat een Nederlander ineens chloor ruikt. Komt er door werkzaamheden of een leidingbreuk een bacteriele verontreiniging in het net, dan kan het waterbedrijf het betreffende leidingvak tijdelijk doorspoelen met chloor om ziekteverwekkende bacterien te doden. Waterbedrijf Groningen spreekt daarbij van zeer kleine doses die niet schadelijk zijn voor de gezondheid.

Zo'n actie is plaatselijk en duurt doorgaans dagen tot hooguit enkele weken. Het waterbedrijf meldt het in de regel vooraf of tijdens de werkzaamheden aan de betrokken straten. Ruik je chloor en heb je geen bericht gehad, bel dan gewoon: dat is precies het signaal waarvoor de storingsdienst bestaat.

3. Water dat niet uit de Nederlandse kraan komt

Zwembadwater, water uit een eigen bron of put, water uit een campingaansluiting in het buitenland en water uit een boottank zijn allemaal iets anders dan Nederlands leidingwater. In zwembadwater hoort chloor thuis, en dat is ook de geur die de meeste mensen als referentie in hun hoofd hebben. Haal die twee niet door elkaar.

Chloorlucht, of toch iets anders?

Smaak en geur zijn slechte getuigen. Mensen beschrijven een afwijkende waterlucht bijna altijd als chloor, ook als er geen chloor in de buurt is, simpelweg omdat dat het enige woord is dat ze voor "chemisch" hebben. Vier verwarringen komen het vaakst voor.

• De geur komt uit je eigen leiding, niet uit het net. Water dat een nacht of een vakantie lang in een leiding heeft stilgestaan, neemt de smaak van die leiding aan. Dat geldt vooral voor kunststofleidingen en voor een nieuw aangelegde of nieuw aangesloten installatie.
• Het is een warmwaterprobleem. Ruik je het alleen bij de warme kraan, dan zit het in de boiler of de ketel en niet in het drinkwater.
• Het is een metaalachtige in plaats van een chemische smaak. IJzer geeft drinkwater een metaalachtige smaak met een smaakgrens rond 100 tot 200 microgram per liter. Zie je daarbij verkleuring, dan is verkleurd water uit de kraan een eigen verhaal met een eigen oplossing.
• Het zit maar aan een kraan. Dan ligt de oorzaak vrijwel zeker in de binneninstallatie van je woning, en niet bij het waterbedrijf.

Vitens geeft op zijn pagina over afwijkende geur of smaak een werkvolgorde die precies op dit onderscheid is gebouwd: zet meerdere kranen tegelijk een paar minuten open, kijk of het probleem bij andere kranen ook speelt, schakel een eventuele waterontharder tijdelijk uit, en bel bij aanhoudende klachten de storingsdienst op 0800 0359, 24 uur per dag bereikbaar. Dat laatste nummer geldt voor Vitens-klanten; andere waterbedrijven hebben een eigen storingsnummer op hun site.

Waarom je het op vakantie wel proeft

Op veel plekken in de wereld is chloor in kraanwater de normaalste zaak van de wereld, en in Zuid-Europa proef je het volgens toxicoloog Merijn Schriks van het Drinkwaterplatform meteen. Dat is dus geen teken dat het water daar onveilig is. Het is een andere ontwerpkeuze: een land met een ouder of lekkerder net kiest voor een restje chloor dat onderweg blijft werken, en accepteert de smaak die daarbij hoort.

Voor jou als reiziger betekent dat drie dingen. Een chloorlucht in een Frans of Spaans hotel zegt niets over de drinkbaarheid. Een lauwe, flauwe chloorsmaak verdwijnt grotendeels als je het water een uur in een open karaf in de koelkast zet. En de echte vraag op vakantie is niet of er chloor in zit, maar of het water aan de lokale normen voldoet. We hebben per land uitgezocht waar je gerust uit de kraan drinkt en waar beter niet.

Terug in Nederland is de vergelijking soms confronterend. Veel mensen merken na een vakantie dat hun eigen kraanwater "nergens naar smaakt". Dat is precies de bedoeling: geen chloor, geen nasmaak, alleen de mineralen die het water onderweg heeft opgenomen. Bij een gemiddelde hardheid van rond 8 dH is Nederlands leidingwater bovendien zacht tot gemiddeld hard, en dat scheelt ook in smaak.

Is chloor in drinkwater schadelijk?

Voor Nederlands kraanwater is dit een vraag zonder onderwerp: er wordt onder normale omstandigheden niets toegevoegd, dus er valt niets van binnen te krijgen. Wordt er tijdelijk gedesinfecteerd na een storing, dan gaat het volgens Waterbedrijf Groningen om zeer kleine doses die niet schadelijk zijn voor de gezondheid. Het water blijft in die periode drinkbaar.

De discussie die internationaal wel speelt, gaat niet over chloor zelf maar over wat chloor in water kan vormen. Chloorbleekloog kan reageren met organisch materiaal en daarbij bijproducten vormen, waaronder trihalomethanen. Dat is een van de redenen dat Nederland en de meeste Nederlandse waterbedrijven de route zonder chloorbleekloog hebben gekozen, en dat PWN en Evides specifiek chloordioxide gebruiken, dat die stoffen volgens het RIVM niet oplevert.

Wat we er niet bij gaan doen is bangmaken. Het RIVM houdt op zijn themapagina over drinkwater de wettelijke eisen en de actuele aandachtspunten bij, en chloor staat daar niet tussen de zorgen voor de Nederlandse consument. De onderwerpen die wel aandacht vragen zijn andere: loden leidingen in gebouwen van voor 1960, sporen PFAS, en de hardheid die je apparaten aantast. Daar valt met techniek iets aan te doen; aan een probleem dat er niet is niet.

Wat haalt chloorsmaak weg en wat niet

Stel dat je wel met chloor te maken hebt, bijvoorbeeld tijdens tijdelijke desinfectie in je straat of in een vakantiehuis. Dan verschillen de methodes enorm in effect, prijs en moeite. Deze tabel zet ze naast elkaar.

Twee regels vallen op. Actieve kool is de techniek die chloor aanpakt; dat is zo vanzelfsprekend in de watertechniek dat de internationale norm voor douchefilters, NSF/ANSI 177, uitsluitend over chloorreductie gaat, en die voluit "Shower Filtration Systems, Aesthetic Effects" heet. Esthetisch, dus: smaak en geur. Wil je weten wat een filter op je douchekop verder wel en niet kan, lees dan onze doorrekening van wat zo'n patroon werkelijk oplevert.

De tweede regel: een waterontharder doet hier niets. Ontharden verlaagt calcium en magnesium, en dat is een ander probleem dan smaak. Haal die twee niet door elkaar bij een aankoop.

Wat je vandaag zelf kunt doen

Ruik of proef je iets dat op chloor lijkt, werk dan deze vier stappen af voordat je iets koopt. Ze kosten samen geen tien minuten.

1. Spoel twee tot vijf minuten door. Zet meerdere koudwaterkranen tegelijk open. Verdwijnt de geur, dan kwam hij uit stilstaand water in je eigen leiding en is er niets aan de hand.
2. Vergelijk koud en warm, en vergelijk kranen. Alleen warm water betekent boiler of ketel. Alleen een kraan betekent die kraan of die leiding. Alle koudwaterkranen tegelijk betekent dat het van buiten komt.
3. Schakel een waterontharder tijdelijk uit en laat het water even lopen, zoals Vitens adviseert. Een slecht onderhouden toestel kan zelf geur- en smaakklachten geven.
4. Bel je waterbedrijf. Dat is geen last, dat is hun werk. Zij weten binnen een minuut of er in jouw postcodegebied gespoeld wordt of werkzaamheden lopen.

Blijft de klacht daarna staan en komt hij van buiten je woning, dan hoor je dat van het waterbedrijf. Zit het in je eigen installatie, dan is een installateur de juiste persoon, geen filter.

Wanneer een filter wel zin heeft

Chloor is bij ons geen reden om te filteren. Maar dat betekent niet dat filteren nergens voor is. De redenen die wel standhouden, zijn deze.

• Smaak die je wel elke dag merkt. Niet chloor, maar de mineralen, de hardheid en de resten die het water onderweg oppikt. Wie zuiver water uit een eigen tappunt drinkt, proeft het verschil in koffie en thee het sterkst.
• Stoffen waar de discussie wel over gaat. Sporen PFAS, medicijnresten en microplastics staan wel op de agenda van het RIVM, chloor niet. Omgekeerde osmose is de techniek die opgeloste stoffen op moleculair niveau tegenhoudt, en NSF/ANSI 58 is de categorienorm die daarbij hoort.
• Loden leidingen in oudere woningen. Voor gebouwen van voor 1960 geldt een eigen aandachtspunt met een wettelijke norm van 5 microgram lood per liter.
• Geen flessen meer sjouwen. De meest praktische reden van allemaal, en de reden waarom de meeste van onze klanten uiteindelijk bellen.

Welke techniek bij welke reden past, hangt vooral af van hoe ver je wilt gaan. Een koolfilter pakt smaak en geur aan; een membraan gaat verder. In onze vergelijking lees je waar actieve kool goed in is en waar het ophoudt, en op de pagina over de werking van omgekeerde osmose staat stap voor stap wat er in het systeem gebeurt.

Bij PureAqua zit het filtersysteem standaard bij een zuiver water kraan, zodat er geen apparaat op je aanrecht staat. Wil je het zonder installatie proberen, dan is er een losse plug-and-play variant voor op het aanrecht. En wil je er helemaal niet over nadenken, dan regelt het abonnement met kraan, systeem en onderhoud in een het hele traject voor 29 euro per maand bij 299 euro startkosten, inclusief installatie door een specialist. Je hebt 100 dagen om te proeven of het bij je past, en 2 jaar all-in garantie.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Zit er chloor in kraanwater? In Nederland niet, en dat is een bewuste keuze van de hele drinkwatersector. Een goed onderhouden leidingnet, UV-licht, ozon en filtratie maken een restje chloor overbodig, en daarmee vervallen ook de bijproducten die chloorbleekloog kan vormen. Alleen PWN en Evides gebruiken uit voorzorg een spoor chloordioxide dat je niet proeft, en alleen na werkzaamheden of een leidingbreuk kan er tijdelijk en plaatselijk wel gechloreerd worden.

Ruik je het toch, begin dan niet bij een filter maar bij vier minuten doorspoelen en een telefoontje naar je waterbedrijf. In negen van de tien gevallen ligt het antwoord daar, en kost het je niets. En wil je daarna alsnog filteren, doe het dan om de juiste reden: smaak, opgeloste stoffen, of gewoon nooit meer flessen sjouwen. Drink different, maar wel op basis van wat er echt in je glas zit.