Waterontharder nieuwbouw: wanneer plaatsen?

Leestijd: ongeveer 13 minuten

Een nieuwbouwwoning is het enige moment in het leven van een huis waarop alles nog nieuw is. Geen kalkrand in de douchecabine, geen dichtgeslibde perlator, geen verwarmingselement in de wasmachine met een grijze laag erop. Precies daarom is nieuwbouw het moment waarop de vraag naar een waterontharder opkomt, en precies daarom wordt die vraag vaak op het verkeerde moment gesteld: pas als de sleutel al binnen is en de keuken er staat.

Dit artikel loopt de nieuwbouwsituatie door zoals hij werkelijk verloopt. Wanneer je het toestel het beste plaatst, waar de aansluiting in een nieuwbouwmeterkast zit, wat je vóór de oplevering met de aannemer afstemt, of je het uit een bouwdepot kunt betalen, en wat er mogelijk is als er in je wijk tientallen woningen tegelijk opgeleverd worden. Bij PureAqua zien we dat juist die laatste situatie, een hele straat die binnen enkele maanden de sleutel krijgt, het meeste scheelt.

Waterontharder bij nieuwbouw: wat betekent dat?

De techniek is bij nieuwbouw en bestaande bouw identiek. Een harsbed wisselt calcium- en magnesiumionen uit tegen natriumionen, en spoelt zichzelf periodiek schoon met pekel. Wil je die werking van binnenuit zien, lees dan hoe een waterontharder werkt; dit artikel houdt het bij wat er in de nieuwbouwsituatie anders gaat. Wil je de stap-voor-stap-uitleg van ionenwisseling en regeneratie liever in blogvorm, dan staat die apart beschreven.

Het praktische verschil zit in drie dingen. Ten eerste is er nog niets aangekoekt, dus je begint met een schone installatie in plaats van een installatie die je alleen nog kunt beschermen tegen verdere aanslag. Ten tweede ligt de meterkast open en zijn de leidingen nog bereikbaar, waardoor het inbouwen minder werk en minder hak- en breekwerk kost. Ten derde loopt de aanschaf samen met alle andere beslissingen rond de oplevering, waardoor de kosten in één keer meegenomen kunnen worden.

Waarom de oplevering het beste moment is

Kalkaanslag is cumulatief. Elke liter hard water die door een boiler, een cv-combiketel, een wasmachine of een vaatwasser gaat laat een klein beetje calciumcarbonaat achter, en dat beetje verdwijnt niet meer vanzelf. Wie na drie jaar bewoning een ontharder plaatst, beschermt dus een installatie die al drie jaar aanslag heeft opgebouwd. Wie hem bij de oplevering plaatst, beschermt een installatie die nog nul aanslag heeft.

Dat verschil is het grootst bij de apparaten die water verwarmen, want kalk slaat sneller neer naarmate het water heter is. In een nieuwbouwwoning gaat het dan om de warmwatervoorziening, de vaatwasser, de wasmachine en in toenemende mate de warmtepompboiler. Die laatste is bij nieuwbouw vrijwel standaard en heeft doorgaans een groot voorraadvat, precies het type apparaat waar aanslag zich ophoopt.

Daar komt de praktische kant bij. Bij de oplevering is de meterkast leeg, de vloerafwerking ligt er nog niet, en de installateur kan zonder omwegen bij de koudwaterleiding direct na de watermeter. Zes maanden later staat er een wasmachine, ligt er laminaat en hangt er een kast. De ingreep is dan niet onmogelijk, maar wel duurder en rommeliger.

Eerst meten: is jouw water wel hard genoeg?

Dit is de stap die de verkopende partijen in deze markt consequent overslaan, en hij hoort juist bovenaan. Het heeft weinig zin om te investeren in een toestel als het water op je nieuwe adres al zacht uit de kraan komt.

De cijfers helpen. Het Drinkwaterbesluit schrijft een totale hardheid voor tussen 1 en 2,5 mmol per liter, wat neerkomt op ongeveer 5,6 tot 14 graden Duitse hardheid. Het Nederlandse gemiddelde ligt rond 8 dH. Waternet is daar expliciet over: water tussen 8 en 12 dH heet gemiddeld, en pas boven 12 dH spreek je van hard water. Datzelfde drinkwaterbedrijf wijst er bovendien op dat fabrikanten van waterontharders vaak schrijven dat water boven 4 dH al hard is, en noemt dat onjuist.

Dunea levert water van 1,42 mmol per liter, oftewel 7,9 dH, en hanteert de schaal 0 tot 4 zeer zacht, 4 tot 8 zacht, 8 tot 12 gemiddeld, 12 tot 18 vrij hard en 18 tot 30 hard. Vitens voegt daaraan toe dat de drinkwaterbedrijven hard water inmiddels bijna overal zelf al zachter maken voordat het het net in gaat.

Praktisch betekent dat het volgende. Vraag de hardheid op je nieuwe postcode op bij je drinkwaterbedrijf voordat je iets bestelt. Zit je in de zone tot ongeveer 8 dH, dan is een ontharder een comfortkeuze en geen noodzaak. Zit je daarboven, richting 12 dH of hoger, dan wordt het een financiële afweging waarbij de nieuwbouwtiming echt in je voordeel werkt. Wij rekenen die afweging liever eerlijk voor dan dat we een toestel verkopen dat je water van 7 naar 5 dH brengt.

Waar komt het toestel in een nieuwbouwwoning?

De regel is simpel: zo dicht mogelijk achter de watermeter, op de koudwaterleiding, vóór de aftakking naar de rest van de woning. Alles wat na het toestel zit krijgt zacht water, alles ervoor niet. In een nieuwbouwwoning zit de watermeter vrijwel altijd in de meterkast in de hal, of in een technische ruimte naast de meterkast.

Een nieuwbouwmeterkast is echter krap en strak ingedeeld, met een vaste verdeling tussen elektra, water, data en soms de warmtepompunit. De vier dingen die je nodig hebt:

• Ruimte in breedte, diepte en hoogte: reken bij de Joep op 48 cm hoog, 27 cm breed en 48,5 cm diep. De AquaCell is met 20,5 cm breed nog smaller, wat in een dichtgetimmerde meterkast het verschil kan maken.
• Een afvoer: een ontharder met zout loost spoelwater na elke regeneratie. Zonder afvoerpunt in of bij de meterkast wordt het lastiger, al is het niet onoplosbaar. In ons artikel over wat je doet als er geen afvoerputje bij de watermeter zit staan de routes op een rij.
• Een stopcontact: alleen nodig voor een elektrisch geregeld toestel zoals de Joep. De AquaCell werkt volledig hydraulisch en heeft geen stroom nodig.
• Een terugstroombeveiliging: verplicht, en niet optioneel. Zie het volgende hoofdstuk.

Dat laatste is de reden waarom een nieuwbouwmeterkast om vooroverleg vraagt en niet om improvisatie achteraf. De voorschriften rond plaatsing in de meterkast en de alternatieven daarvoor staan uitgebreider in ons artikel over waar een waterontharder in de meterkast mag staan.

Wat je vóór de oplevering met de aannemer afstemt

Dit is het deel dat geld bespaart, en het duurt één gesprek. Zet de volgende punten op papier en leg ze voor aan je aannemer of installateur, ruim voordat de meterkast wordt afgewerkt.

1. Vraag om een vrije meter leiding achter de watermeter

Een ontharder wordt tussen twee punten in de koudwaterleiding gezet. Is er direct achter de meter geen recht stuk leiding vrijgehouden, dan moet de installateur later alsnog snijden en soldeer- of persverbindingen maken in een ruimte die dan al is afgewerkt. Een stuk vrije leiding in het ontwerp kost niets en scheelt straks werk.

2. Laat een afvoerpunt in of naast de meterkast opnemen

Een afvoer meeleggen tijdens de bouw is een fractie van het werk dat het achteraf is. Vraag om een afvoerpunt op een hoogte waar een spoelslang met natuurlijk verval op kan lozen. Ook als je nog twijfelt over de ontharder zelf: dit punt is goedkoop en houdt de deur open.

3. Zorg voor een geaard stopcontact in de meterkast

Kies je voor een elektrisch geregeld toestel, dan is dit nodig. Kies je uiteindelijk voor de hydraulische AquaCell, dan gebruik je het niet en heeft het je niets gekost.

4. Bespreek de terugstroombeveiliging en NEN 1006

Elke wijziging aan de drinkwaterinstallatie moet voldoen aan de grondslagen van NEN 1006, en een ontharder vraagt een passende beveiliging tegen terugstromen. Vitens benoemt dat expliciet en adviseert daarnaast alleen een toestel te kopen met een door de Nederlandse staat erkende kwaliteitsverklaring. Evides rekent voor dat een onthardingsinstallatie inclusief de vereiste beveiliging ongeveer 70 kPa, oftewel 0,7 bar, drukverlies geeft. In een nieuwbouwwoning met een regendouche op de eerste verdieping is dat een getal om vooraf mee te nemen, niet achteraf.

5. Vraag of de aannemer de plaatsing zelf wil of mag doen

Sommige bouwers accepteren geen ingrepen door derden vóór de officiële oplevering, in verband met garantie en aansprakelijkheid. Dat is geen probleem, maar je wilt het wéten. In de praktijk plannen we de installatie dan vlak ná de oplevering en vóór de verhuizing, wat vrijwel hetzelfde resultaat geeft.

Kun je een waterontharder uit het bouwdepot betalen?

Dit is de vraag die in Google bovenaan de vragenlijst staat en die op geen enkele pagina in de top tien fatsoenlijk beantwoord wordt. Het eerlijke antwoord: dat hangt van je geldverstrekker af, en je kunt het van tevoren gewoon navragen.

Een bouwdepot is een deel van je hypotheek dat apart wordt gezet voor werkzaamheden aan de woning. Geldverstrekkers hanteren daarvoor eigen voorwaarden, en die verschillen per bank en per hypotheekvorm. Wat de kans op goedkeuring in het algemeen vergroot, is dat een waterontharder een vaste, nagelvaste voorziening in de woning is die door een installateur wordt aangesloten, en dat er een factuur op naam en adres tegenover staat. Wat de kans verkleint, is het als los apparaat behandelen, zoals een wasmachine.

Doe daarom drie dingen, in deze volgorde. Vraag eerst bij je hypotheekadviseur of geldverstrekker na of vaste installaties in de woning uit jouw depot mogen worden voldaan en welke bewijsstukken ze willen zien. Vraag daarna een offerte op naam en op het adres van de nieuwbouwwoning, met installatie apart gespecificeerd. Dien die pas in als je weet dat hij past binnen de voorwaarden. Wij zijn geen financieel adviseur en kunnen niet beoordelen wat jouw bank accepteert, maar we leveren de offerte wel in de vorm die banken doorgaans vragen.

Loopt het via het depot niet, dan blijft het een aanschaf zoals elke andere. Wat het bij nieuwbouw scheelt, is dat het bedrag in dezelfde periode valt als de rest van de inrichting, waardoor je het in één keer kunt afwegen tegen bijvoorbeeld de keuken of de badkamerkranen.

Wat kost een waterontharder bij nieuwbouw?

De aanschafprijs verandert niet door nieuwbouw; de installatiekosten en de vermeden schade wel. Bij PureAqua kost de Joep waterontharder vanaf 1.699 euro, met installatie door een specialist voor 299 euro extra. De AquaCell waterontharder staat op 2.348 euro en werkt volledig zonder stroom. Wie zelf handig is kan de Joep met de meegeleverde handleiding plaatsen, al is de opleverperiode meestal druk genoeg.

Aan de gebruikskant telt vooral zout. De Joep is ontworpen op een extreem fijne hars met een groot contactoppervlak en komt daarmee uit op ongeveer 15 kg regeneratiezout per persoon per jaar. Voor een gezin van vier is dat rond de 60 kg zout, waarbij het toestel A-klasse zout vraagt (NF, EN 973, EN 1408, 99,8% natriumchloride). Daarnaast verbruikt elke regeneratie spoelwater, en met een drinkwatertarief van 2,71 euro per kubieke meter inclusief belastingen is dat een post die je kunt uitrekenen in plaats van schatten.

De volledige rekensom, inclusief terugverdientijd via minder ontkalken, minder wasmiddel en langere levensduur van apparaten, staat op onze pagina over de waterontharder prijs. Wil je het als blog met rekenvoorbeelden, lees dan wat een waterontharder werkelijk kost en hoe de jaarlijkse posten zich verhouden tot de aanschaf.

Eén nieuwbouwspecifiek voordeel is moeilijk in een bedrag te vangen maar wel reëel: je hoeft nooit een bestaande boiler of cv-installatie te laten ontkalken, omdat er geen aanslag ontstaat. Bij bestaande bouw is dat vaak juist de aanleiding om te bellen.

Joep of AquaCell in een nieuwbouwmeterkast

Voor de meeste nieuwbouwhuishoudens is de Joep onze aanbeveling, vooral vanwege de prijs-kwaliteitverhouding en het zuinige zoutgebruik. De AquaCell blijft de premium keuze voor wie geen stroom in de meterkast wil of kan hebben.

Twijfel je nog tussen merken en modellen buiten ons assortiment, dan helpt het overzicht met de criteria waarop je waterontharders vergelijkt. En wil je weten hoeveel jaar je met zo'n toestel doet voordat vervanging speelt, dan staat dat in het artikel over de levensduur van een waterontharder.

Nieuwbouwwijk: samen inkopen met de buurt

In een nieuwbouwproject krijgt niet één woning de sleutel, maar een blok, een straat of een hele fase tegelijk. Dat is een situatie die je in bestaande bouw nooit hebt: tientallen huishoudens met exact dezelfde meterkast, dezelfde leidingdiameter, dezelfde waterhardheid en vrijwel dezelfde opleverdatum. Dat is precies het moment om samen in te kopen in plaats van ieder voor zich.

Daarvoor bestaat PureAqua Collectief. Het werkt zo:

• Eén contactpersoon is genoeg. Een bewonerscommissie, een kopersvereniging, een VvE in oprichting of gewoon één bewoner die het oppakt kan de aanvraag doen.
• PureAqua zet het collectief op. Wij maken een eigen pagina aan met de producten, de staffelkorting en een sluitingsdatum. Deelnemers kunnen dat niet zelf aanmaken.
• Bewoners krijgen een persoonlijke uitnodiging. Inloggen gaat met een code uit die mail, zonder wachtwoord.
• De korting groeit mee. Hoe meer bewoners meedoen, hoe hoger de korting, en de eindstand geldt aan het eind voor álle deelnemers, ook voor wie zich als eerste inschreef.

Het aanvraagformulier vraagt onder meer naar de verwachte oplevering van de eerste en de laatste woningen. Dat is niet toevallig: op basis daarvan plannen we de installaties in blokken, zodat een monteur in één straat meerdere woningen op een dag doet in plaats van tien keer heen en weer te rijden.

Collectieve zoutlevering: het gedoe dat verdwijnt

Een waterontharder blijft zout vragen, en zakken zout sjouwen is de meestgenoemde ergernis van mensen die er een hebben. In een collectief kan PureAqua in overleg periodiek zout leveren op een centrale plek in de buurt, bijvoorbeeld een binnenplein of een gezamenlijke bergingsruimte, zodat alle deelnemende huishoudens in één keer weer voorzien zijn. Dat is per collectief te bespreken en zit niet standaard in elk traject, maar het neemt precies het terugkerende karwei weg waar bezitters over klagen. Wat er verder bij het onderhoud komt kijken staat in ons overzicht van welk onderhoud een ontharder per jaar vraagt.

Appartement of VvE: wat kan daar?

Nieuwbouwappartementen vormen een eigen categorie, en hier is het belangrijk twee dingen uit elkaar te houden die in de markt door elkaar lopen.

Collectief inkopen betekent dat een groep bewoners samen bestelt, maar dat elk huishouden een eigen toestel in de eigen woning krijgt, achter de eigen watermeter. Dat raakt de gemeenschappelijke installatie niet en is in een appartementencomplex prima te doen, mits er in de woning een plek bij de watermeter is met afvoer.

Collectief ontharden betekent één centrale installatie die het water voor het hele complex behandelt. Dat is iets anders, en daar zitten voorwaarden aan: Vitens geeft aan dat collectief ontharden toestemming van het drinkwaterbedrijf vraagt. Bij een nieuwbouwcomplex loopt dat via de VvE en de installateur, en het is een gesprek dat je vóór de oplevering wilt voeren, niet erna.

Huur je in een nieuwbouwcomplex, dan heb je toestemming van de verhuurder nodig voor een ingreep in de drinkwaterinstallatie. Ook dat is geen nee, maar wel een vraag die eerst gesteld moet worden. En werkt de VvE niet mee aan een centrale oplossing, dan blijft de route per woning gewoon open staan, desnoods met een klein groepje bewoners dat zich samen als collectief aanmeldt.

Aandachtspunten en veelgemaakte fouten

Een eerlijk verhaal noemt ook wat er tegenover staat. De belangrijkste punten, kort:

• Zacht water is geen gefilterd drinkwater. Een ontharder verlaagt de hardheid en doet verder niets aan PFAS, medicijnresten of smaak. Wie zuiver drinkwater wil, heeft daar een zuiver water kraan met omgekeerde osmose voor nodig. Dat zijn twee verschillende oplossingen naast elkaar, geen vervanging van elkaar.
• Natrium in plaats van calcium. Bij ionenwisseling komt natrium in het water terug. Het Drinkwaterbesluit hanteert een norm van 150 mg natrium per liter, waarbij vanaf ongeveer 200 mg per liter smaakklachten optreden. Stel de resthardheid daarom niet op nul in, maar laat wat hardheid staan.
• Onderhoud is geen optie. Vitens waarschuwt dat een slecht onderhouden ontharder bacteriegroei met geur- en smaakklachten kan geven. Een servicebeurt hoort erbij; bij de Joep is dat iedere 36 maanden een controle met servicebeurt.
• Drukverlies meenemen in het ontwerp. De genoemde 0,7 bar telt mee bij het dimensioneren van de warmwaterleiding naar de bovenverdieping.
• Niet elke woning heeft er iets aan. Bij water rond of onder 8 dH is het effect beperkt. De volledige lijst met nadelen die bij ontharden horen hebben we apart opgeschreven, zodat je de afweging compleet maakt.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Bij nieuwbouw is timing het hele verhaal. Rond de oplevering is de meterkast leeg, ligt de leiding bloot, is de installatie nog kalkvrij en valt het bedrag samen met de rest van de inrichting. Wacht je drie jaar, dan bescherm je een installatie die al aanslag heeft en betaal je meer voor hetzelfde werk.

Begin wel bij de hardheid. Ligt die op jouw nieuwe adres rond of onder 8 dH, dan is een ontharder comfort en geen noodzaak; ligt hij boven 12 dH, dan wordt het een serieuze rekensom. Zet daarna vijf dingen op de lijst voor de aannemer: een vrij stuk leiding, een afvoerpunt, een stopcontact, de terugstroombeveiliging volgens NEN 1006, en de vraag of er vóór de oplevering gewerkt mag worden.

En kijk om je heen. Levert je hele straat binnen een paar maanden op, dan is dat het moment om het samen te doen in plaats van ieder voor zich. Bij PureAqua zien we dat een collectief in een nieuwbouwwijk niet alleen de prijs verlaagt, maar ook de planning eenvoudiger maakt, en met de mogelijkheid van zoutlevering op een centrale plek neemt het meteen het terugkerende gedoe weg.