Is kraanwater veilig en gezond?

Leestijd: ongeveer 11 minuten

Wat betekent veilig kraanwater?

Dat onderscheid verklaart bijna alle discussie over kraanwater. De vraag "is kraanwater veilig" en de vraag "is kraanwater lekker" hebben in Nederland een verschillend antwoord. Op de eerste vraag zeggen alle toezichthouders volmondig ja. Op de tweede vraag hangt het af van je regio, je leidingen en je smaak. Bij PureAqua zien we dat klanten zelden bellen omdat ze het water onveilig vinden: ze bellen omdat het naar kalk smaakt, omdat de waterkoker binnen een maand wit staat, of omdat ze de sporen van PFAS die het nieuws halen liever helemaal uit hun glas houden.

Hoe streng wordt Nederlands kraanwater gecontroleerd?

Nederlands drinkwater is een van de zwaarst gemeten producten die je in huis hebt. Volgens Vewin, de vereniging van drinkwaterbedrijven, wordt drinkwater op meer dan 60 verschillende parameters getoetst en voldoet het al jaren bij ongeveer 99,9 procent van de metingen aan de norm. In 2023 ging het om 565.689 metingen door de tien drinkwaterbedrijven samen, waarvan dus een fractie van een procent buiten een grenswaarde viel. Overschrijdingen worden gemeld en verholpen.

Die normen komen niet uit de lucht vallen. Ze staan in het Drinkwaterbesluit, dat de herziene Europese drinkwaterrichtlijn (Richtlijn (EU) 2020/2184) in Nederlandse wetgeving omzet. Die richtlijn legt de veiligheidsdrempels op of boven de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie, benoemt moderne verontreinigingen als PFAS, microplastics en hormoonverstorende stoffen expliciet, en verplicht waterbedrijven tot een risicogestuurde aanpak van bron tot kraan.

Het RIVM vat het kort samen: kraanwater is in Nederland zo schoon dat je het zonder zorgen kunt drinken, het bevat geen chloor en de kwaliteit behoort tot de beste van de wereld. Dat ontbreken van chloor is trouwens een Nederlandse uitzondering. Reis je door Europa, dan proef je in veel landen een lichte zwembadgeur die met desinfectie te maken heeft en niets zegt over de veiligheid. We hebben apart uitgezocht hoe het per Europees land met kraanwater zit.

Is kraanwater ook gezond om dagelijks te drinken?

Ja. Kraanwater bevat geen calorieen, geen zoetstoffen en geen zuren die je gebit aantasten, en het is de goedkoopste manier om aan je dagelijkse vochtbehoefte te komen. Afhankelijk van de regio zitten er bovendien calcium en magnesium in, de mineralen die hard water hard maken. Die hoeveelheden zijn klein vergeleken met wat je uit voeding haalt, dus water is nooit je belangrijkste mineralenbron, maar een prettige bijkomstigheid is het wel.

Precies daar zit ook het nuchtere antwoord op de discussie over gefilterd water. Filtert een systeem met omgekeerde osmose die mineralen mee weg? Ja, tot circa 99 procent van wat er in het water zit gaat eruit, mineralen inbegrepen. Is dat een gezondheidsprobleem? Nee, want je mineralen komen vooral van je bord. Wij leggen dat volledig uit in het overzicht van de eerlijke nadelen van omgekeerde osmose. 

Wat zit er wel in Nederlands kraanwater?

Veilig is niet hetzelfde als volledig leeg. Drie onderwerpen komen bij ons het vaakst voorbij, en het is nuttig om precies te weten wat er wel en niet over bekend is.

PFAS in sporen

PFAS zijn moeilijk uit water te zuiveren en komen daardoor ook in drinkwater voor. Vitens formuleert het zo: gezien de minimale hoeveelheid blijft het drinken van kraanwater veilig. Tegelijk stelt het RIVM dat de totale inname van PFAS uit alle bronnen samen, dus voeding, verpakkingen, lucht en water, in Nederland omlaag moet. Water is daarin een kleine post, maar wel de post waar je zelf iets aan kunt doen.

Medicijnresten en nitraat

Ook medicijnresten en nitraat uit landbouw en oppervlaktewater staan op de agenda van de drinkwaterbedrijven. Ze blijven onder de wettelijke grenswaarden, maar ze zetten de bronnen wel onder druk: het RIVM noemt vervuiling van grondwater en oppervlaktewater in zijn dossier drinkwater als een van de belangrijkste uitdagingen voor de komende jaren. Dat is precies de reden dat zuivering steeds ingewikkelder en dus duurder wordt.

Lood in oude leidingen

Dit is de enige situatie waarin veilig kraanwater in Nederland echt onveilig kan worden, en het gaat niet om de kwaliteit die het waterbedrijf levert maar om de leidingen in het gebouw zelf. De norm is maximaal 5 microgram lood per liter en gemiddeld zit Nederlands drinkwater daar ruim onder, maar in gebouwen van voor 1960 kan de waarde uit de kraan volgens het RIVM alsnog te hoog uitvallen. Voor jonge kinderen en zwangeren is dat relevant. Twijfel je over je leidingen, dan legt Milieu Centraal uit hoe je ze herkent en laat vervangen. Een filter is hier geen vervanging voor het weghalen van de loden leiding.

Kalk: veilig, maar niet zonder gevolgen

Kalk is geen gezondheidskwestie. Hard water mag je onbeperkt drinken en het is niet schadelijk. Kalk is wel een huishoudkwestie: witte vlekken op glas en kranen, een waterkoker met een laagje, meer zeep en shampoo nodig, en op de lange duur verwarmingselementen in de wasmachine en de vaatwasser die minder efficient worden. De hardheid verschilt sterk per gemeente, van erg zacht duinwater tot flink hard water in delen van Overijssel en Limburg. Je eigen drinkwaterbedrijf vermeldt de actuele hardheid bij je postcode, bijvoorbeeld op de pagina over waterkwaliteit van Vitens.

Belangrijk om te weten: een waterontharder en een waterfilter lossen verschillende problemen op. Een waterontharder haalt de hardheid uit al het water in huis en beschermt zo je apparaten en leidingen, maar maakt geen zuiver drinkwater. Een filtersysteem op de keukenkraan doet het omgekeerde. Wil je weten wat de eerste optie financieel betekent, dan hebben we uitgerekend wat een ontharder inclusief onderhoud kost.

Kraanwater of flessenwater: wat is beter?

Op veiligheid is er geen winnaar: zowel kraanwater als flessenwater in Nederland moet aan wettelijke eisen voldoen. Op prijs en milieu is het verschil groot. Volgens Vewin bedraagt het gewogen gemiddelde drinkwatertarief in 2026 ongeveer 2,05 euro per kubieke meter exclusief belastingen en 2,71 euro inclusief belastingen. Dat is ongeveer 0,3 cent voor een liter kraanwater, tegen enkele tientallen centen tot meer dan een euro per liter voor water in een fles. De belasting op leidingwater is daarvan 0,437 euro per kubieke meter, en de tarieven stegen in 2026 gemiddeld 4 procent.

Milieu Centraal komt op dezelfde conclusie vanuit duurzaamheid en zet kraanwater bovenaan als milieubewuste drankkeuze: geen flessen produceren, geen vrachtwagens, geen afval. Wie dus overstapt van flessen naar de kraan, wint op alle fronten behalve op smaakbeleving. En dat laatste is precies waar een filter of een zuiver water kraan het verschil maakt.

Wanneer je de kraan beter eerst laat lopen

Er zijn vier situaties waarin ook uitstekend drinkwater even aandacht vraagt. Ze hebben allemaal met de leiding in je eigen huis te maken, niet met de bron.

• Stilstaand water: heeft de kraan een paar uur of een nacht niet gelopen, laat het koude water dan even lopen tot het duidelijk kouder aanvoelt. Water dat in de leiding blijft staan warmt op en neemt meer stoffen uit het leidingmateriaal op.
• Water uit de warmwaterkraan: gebruik dat nooit om te drinken of te koken. In een boiler of geiser staat water langer stil en op een temperatuur waarbij bacterien beter gedijen.
• Na een vakantie of leegstand: spoel alle kranen een paar minuten door voordat je weer drinkt, en doe dat ook bij de watertank van een boot of caravan.
• Bij een kookadvies: geeft je drinkwaterbedrijf een kookadvies af, dan kook je het water twee minuten voor je het drinkt, tot het advies wordt ingetrokken.

Verandert de kleur of de geur van je water structureel, dan is de juiste eerste stap niet een filter kopen maar je waterbedrijf bellen. Bruin water is meestal ijzer of roest na werkzaamheden en trekt vaak binnen een uur weg. Wil je zelf een indruk krijgen van hoeveel opgeloste stoffen er in je water zitten, dan meet een TDS-meter dat in een paar seconden. Die waarde zegt overigens niets over PFAS of bacterien, alleen over het totaal aan opgeloste zouten en mineralen.

Kraanwater, filterkan, flessenwater en osmosewater vergeleken

Zoek je een vergelijking op techniekniveau in plaats van op categorie, dan zet ons overzicht van filterkan, filterkraan en osmosesysteem naast elkaar. De NSF/ANSI 58-norm waar we naar verwijzen is de internationale standaard voor osmosesystemen voor drinkwater.

Heb je een waterfilter nodig?

Eerlijk antwoord: voor de veiligheid is een filter in Nederland niet nodig. Dat is ook precies wat drinkwaterbedrijven en het RIVM zeggen, en wij spreken dat niet tegen. Een filter is een keuze voor iets anders dan veiligheid, en er zijn vier redenen die bij onze klanten steeds terugkomen.

• Smaak: kalkvrij water smaakt merkbaar zachter in thee, koffie en gewoon uit het glas.
• Sporen zelf wegnemen: je wilt PFAS, microplastics en zware metalen niet onder de norm maar uit je glas, en omgekeerde osmose verwijdert daarvan tot circa 99 procent.
• Van de flessen af: geen kratten sjouwen, geen kannen bijvullen, geen plastic afval.
• Apparaten sparen: waterkoker, koffiemachine en glazen blijven langer schoon.

Voor wie in de keuken wil kunnen kiezen is er de aparte design kraan met zuiver water, waarbij het filtersysteem The Source onzichtbaar onder het aanrecht zit. Wil je niets aan je keuken veranderen, dan staat de Countertop RO zonder installatie op het aanrecht. En hoe die zuivering technisch werkt, leggen we stap voor stap uit op de pagina over omgekeerde osmose. Wie de afweging vanaf nul wil maken, begint bij waarom water filteren.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Is kraanwater veilig? In Nederland is het antwoord ja, en dat is goed onderbouwd: meer dan 60 parameters, ongeveer 99,9 procent van de metingen binnen de norm, geen chloor en normen die op of boven de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie liggen. Let alleen op de vier praktijksituaties uit dit artikel en op loden leidingen in oude panden. Dat zijn geen redenen om aan je kraan te twijfelen, maar wel om even door te spoelen of je waterbedrijf te bellen.

De interessantere vraag is wat je verder van je water verwacht. Kalkvrij in de waterkoker, geen sporen van PFAS in je glas, en nooit meer flessen sjouwen? Dan gaat het niet langer om veiligheid maar om zuiverheid, smaak en gemak. Precies daarvoor bestaat zuiver water uit je eigen kraan. Drink different.